Jak robić skuteczne notatki? Nie chodzi o to, żeby zapisać wszystko
Masz zeszyt pełen notatek, a kiedy przychodzi czas na naukę, i tak nie wiesz, od czego zacząć?
A może Twoje notatki wyglądają pięknie, mają kolorowe nagłówki, podkreślenia i idealnie dobrane kolory, ale kiedy próbujesz przypomnieć sobie treść bez zaglądania do zeszytu, nagle okazuje się, że pamiętasz niewiele?
To całkiem częsty problem.
Bo robienie notatek i uczenie się z notatek to niekoniecznie to samo.
Dobra notatka nie powinna być stenogramem lekcji, wykładu czy książki. Jej zadaniem jest przede wszystkim pomóc Ci przetworzyć, uporządkować i później odtworzyć najważniejsze informacje.
I właśnie dlatego czasami im więcej zapisujesz, tym mniej się uczysz.
Skuteczne notatki: Twój mózg nie potrzebuje stenogramu
Wyobraź sobie, że podczas wykładu próbujesz zapisać każde zdanie prowadzącego.
Słuchasz → piszesz → słuchasz → piszesz.
Brzmi produktywnie, prawda Niestety w takiej sytuacji łatwo wpaść w tryb automatycznego przepisywania. Zamiast zastanawiać się nad tym, co właśnie usłyszałaś i co z tego wynika, koncentrujesz się przede wszystkim na tym, żeby zdążyć zapisać kolejne słowa.
A przecież celem notowania nie jest stworzenie kopii materiału.
Celem jest myślenie o materiale.
Badania nad notowaniem pokazują zresztą, że samo robienie notatek nie gwarantuje lepszego uczenia się. Duże znaczenie ma to, w jaki sposób te notatki powstają i ile przetwarzania informacji wymaga ich tworzenie.
Dlatego zamiast pytać:
Jak zapisać wszystko?
lepiej zapytać:
Co z tego naprawdę powinnam zapisać?
Skuteczne notatki: notuj własnymi słowami
Jedną z najprostszych rzeczy, które możesz zmienić, jest sposób formułowania notatek. Nie musisz przepisywać definicji dokładnie tak, jak znajduje się w podręczniku.
Spróbuj najpierw zrozumieć informację, a potem zapisać ją tak, jak wyjaśniłabyś ją komuś znajomemu.
Na przykład zamiast przepisywać:
„Aktywne przypominanie jest techniką uczenia się polegającą na aktywnym wydobywaniu informacji z pamięci bez korzystania z materiału źródłowego…”
możesz zapisać:
Aktywne przypominanie = próbuję odtworzyć informację z pamięci, zamiast tylko ją ponownie czytać.
Krótko, własnymi słowami, tak, żeby później sama notatka coś Ci mówiła. To ważna różnica, bo przetwarzanie informacji jest częścią uczenia się.
Skuteczne notatki: nie zapisuj wszystkiego
Dobra notatka nie musi być długa. Wręcz przeciwnie — czasami usunięcie części informacji sprawia, że łatwiej zobaczyć to, co naprawdę istotne. Zamiast zapisywać całe akapity, możesz wykorzystać:
- słowa kluczowe,
- krótkie hasła,
- pytania,
- strzałki pokazujące zależności,
- proste przykłady,
- skojarzenia,
- małe rysunki lub symbole.
Nie musisz jednak stosować wszystkich tych rzeczy naraz. Chodzi o to, żeby notatka była narzędziem do myślenia, a nie kolejnym materiałem do przeczytania.
Dobrym testem jest pytanie: „Czy gdybym usunęła połowę tej notatki, nadal wiedziałabym, o co chodziło?” Jeśli tak, być może ta połowa wcale nie była potrzebna.
Skuteczne notatki: zostaw miejsce na pytania i rzeczy, których nie rozumiesz
Notatka nie musi udawać, że wszystko już wiesz. Możesz zostawić w niej znak zapytania, lukę albo krótką uwagę:
- ? nie rozumiem, dlaczego…
- → sprawdzić przykład
- → czym różni się od…?
To może być dużo bardziej wartościowe niż idealnie zapisana strona. Dlaczego? Bo kiedy zapisujesz pytanie, jednocześnie zauważasz lukę w swoim rozumieniu.
A to jest coś zupełnie innego niż poczucie: „Tak, tak, wszystko rozumiem”. Zwłaszcza że podczas nauki łatwo pomylić znajomość materiału z rzeczywistą umiejętnością odtworzenia go z pamięci. To właśnie jeden z powodów, dla których samo czytanie i przeglądanie materiałów może dawać złudne poczucie, że dobrze znamy temat.
Więcej o tym pisałam w artykule o iluzji wiedzy.
Skuteczne notatki: zadaj sobie jedno proste pytanie
Nie musisz po każdej stronie robić skomplikowanego podsumowania. Czasami wystarczy zatrzymać się na chwilę i zapytać: „O co tutaj właściwie chodziło?” I spróbować odpowiedzieć bez patrzenia w materiał.
Możesz zapisać jedno zdanie. Możesz też spróbować wyjaśnić temat własnymi słowami. To drobna zmiana, ale bardzo ważna: przestajesz być osobą, która tylko gromadzi informacje, a zaczynasz aktywnie z nimi pracować.
I właśnie dlatego notatka nie powinna być końcem nauki, araczej być raczej punktem wyjścia do dalszej pracy z materiałem.
Jeśli chcesz zobaczyć, jak wykorzystać notatki w całym procesie skutecznej nauki, więcej na ten temat znajdziesz w moim ebooku Ucz się mądrze. Techniki skutecznej nauki w pigułce.
Skuteczne notatki: ręcznie czy cyfrowo?
To pytanie pojawia się bardzo często: Czy lepiej pisać ręcznie, czy na komputerze?
I tutaj nie ma potrzeby tworzenia kolejnej zasady w stylu: Tylko papier! Komputer niszczy naukę! Sprawa jest trochę bardziej skomplikowana.
W jednym z najbardziej znanych badań na ten temat Mueller i Oppenheimer porównali notowanie ręczne i na laptopie. W trzech eksperymentach osoby robiące notatki na laptopie radziły sobie gorzej z pytaniami wymagającymi rozumienia materiału. Autorzy zwrócili uwagę na istotny problem: osoby piszące na komputerze częściej przepisywały informacje niemal dosłownie, zamiast przetwarzać je własnymi słowami.
To jednak nie oznacza, że cyfrowe notatki są złe, a ręczne zawsze lepsze.
Znaczenie ma przede wszystkim to, co robisz podczas notowania.
Jeśli na komputerze tworzysz krótkie, przemyślane notatki, porządkujesz informacje i zapisujesz je własnymi słowami — nie ma powodu, żeby traktować komputer jako wroga.
Z kolei jeśli piszesz ręcznie każde słowo z prezentacji tylko dlatego, że „tak trzeba”, samo pisanie ręką nie zrobi za Ciebie całej pracy.
Forma ma znaczenie, ale sposób pracy z informacją ma jeszcze większe.
A co z pięknymi notatkami?
Pinterest i Instagram są pełne idealnych notatek. Kolorowe nagłówki. Równe tabelki. Zakreślacze. Naklejki. Piękne litery.
I oczywiście, jeśli lubisz estetyczne notatki, nic w tym złego. Problem zaczyna się wtedy, gdy tworzenie notatki staje się ważniejsze niż nauka. Możesz spędzić 40 minut na wybieraniu kolorów, przepisywaniu nagłówków i poprawianiu jednej strony, a potem nie mieć już energii na właściwą naukę.
Notatka nie musi być idealna, ma być użyteczna. Czasami najbardziej wartościowa notatka wygląda jak kilka słów, strzałka, pytanie i jeden bardzo brzydki rysunek.
I wiesz co? Jeżeli dzięki niej naprawdę rozumiesz temat, to spełniła swoje zadanie.
Więcej o podkreślaniu i zakreślaniu tekstu i notatek znajdziesz tutaj.
Czego lepiej unikać podczas robienia notatek?
Jeśli miałabym sprowadzić to do kilku prostych zasad, powiedziałabym:
- Nie rób z notatki kopii materiału – nie zapisuj wszystkiego tylko dlatego, że informacja pojawiła się w podręczniku lub na slajdzie.
- Nie skupiaj się przede wszystkim na wyglądzie – estetyka może być dodatkiem, ale nie powinna być celem.
- Nie zapisuj informacji bez zastanowienia – zatrzymaj się czasami i pomyśl: „Co autor właściwie chce mi powiedzieć?”
- Nie traktuj gotowej notatki jako dowodu, że umiesz – to, że coś wygląda znajomo na stronie, nie oznacza jeszcze, że potrafisz odtworzyć tę informację bez pomocy.
- I przede wszystkim: nie bój się skreślać – jeżeli po kilku dniach patrzysz na swoją notatkę i widzisz mnóstwo informacji, których właściwie nie potrzebujesz, usuń je.
Notatka nie jest archiwum.
Dobra notatka nie musi być długa
Najważniejsza zmiana polega więc nie na tym, żeby znaleźć jeden idealny sposób notowania. Chodzi o zmianę podejścia. Nie: „Muszę zapisać wszystko, żeby niczego nie pominąć”, tylko: „Muszę wyłapać to, co ważne, zrozumieć to i przetworzyć własnymi słowami”.
To właśnie dlatego notowanie może być częścią nauki, ale tylko wtedy, gdy wymaga od Ciebie czegoś więcej niż mechanicznego przepisywania.
Badania nad uczeniem się wskazują zresztą, że samo podkreślanie, ponowne czytanie czy tworzenie streszczeń nie zawsze daje takie korzyści, jak często zakładamy. W przeglądzie Dunlosky’ego i współautorów podkreślono znaczenie metod, które wymagają od uczącego się aktywnej pracy z informacją.
Dlatego następnym razem, kiedy otworzysz zeszyt albo dokument, nie zaczynaj od pytania: „Co mam tutaj zapisać?” Zacznij od: „Co właśnie próbuję zrozumieć?”
To niewielka różnica. Ale może całkowicie zmienić sposób, w jaki robisz notatki.
Chcesz się dowiedzieć więcej o skutecznych notatkach, zapamiętywaniu i produktywności? Sprawdź pakiet „Ucz się mądrze”.
zapomnij o bezsensownym wkuwaniu!
Zwiększ swoje zdolności uczenia się i zapamiętywania.
Odkryj skuteczne techniki, które na zawsze zmienią Twój sposób przyswajania wiedzy i kodowania informacji w pamięci długotrwałej.
Zoptymalizuj swoje metody uczenia się, zapamiętywania i produktywności zgodnie z naturalnymi wzorcami aktywności mózgu.
- Zapamiętuj szybciej i na dłużej,
- wykorzystaj najlepsze techniki skutecznej nauki w praktyce – czytaniu, notatkach, zapamiętywaniu, powtórkach,
- zorganizuj swój czas nauki,
- wzmocnij swoją pamięć dzięki najbardziej skutecznym mnemotechnikom
- zapomnij o prokrastynacji,
- naucz się koncentracji,
- ucz się świadomie dzięki metapoznaniu.
Pakiet „Ucz się mądrze”.
Autorka: Magda Fou
Od lat zajmuję się technikami skutecznej nauki, zapamiętywaniem, nauką języków obcych i produktywnością.
Od 25 lat uczę dzieci i dorosłych językach angielskiego, sama uczę się dialektu egipskiego, dzięki temu dokładnie przetestowałam wszelkie techniki nauki i nauki języków.
Jestem autorką wielu poradników i kursów dotyczących nauki, produktywności i nauki języków obcych, w których łączę doświadczenie swoje, a także neuronaukowców, trenerów skutecznej nauki i poliglotów z całego świata.
