Dlaczego podkreślanie i zakreślanie tekstu nie działa tak, jak myślisz?
Podkreślanie i zakreślanie ważnych fragmentów tekstu to jedna z najpopularniejszych metod nauki. No bo umówmy się — niech pierwszy rzuci kamieniem ten, komu podręczniki nigdy nie świeciły wszystkimi kolorami tęczy.
Pytanie tylko, czy to faktycznie pomaga w zapamiętywaniu?
Badania i obserwacje z zakresu psychologii uczenia się pokazują, że podkreślanie i zakreślanie tekstu rzadko prowadzi do trwałego zapamiętania informacji. Często daje coś zupełnie innego: złudne poczucie, że się uczymy.
Dlaczego podkreślanie działa słabo (albo wcale)?
1. To metoda pasywna
Podkreślanie i zakreślanie nie wymagają aktywnej pracy mózgu.
Nie zmuszają do analizy, porównywania ani przetwarzania informacji. W praktyce często sprowadzają się do mechanicznego „przejechania markerem” po tekście.
Efekt? Informacje są rozpoznawane, ale niekoniecznie zapamiętane.
2. Daje złudne poczucie nauki
Zaznaczony tekst wygląda znajomo. Patrzysz na niego i myślisz: to już umiem.
To klasyczny przykład iluzji wiedzy – mózg myli poczucie znajomości z realną umiejętnością przypomnienia sobie informacji z pamięci. Dopóki masz tekst przed oczami, wszystko wydaje się jasne. Problem pojawia się wtedy, gdy trzeba coś odtworzyć bez podpowiedzi.
3. Bardzo łatwo przesadzić
Jeśli podkreślisz:
- całe zdania,
- pół strony,
- albo niemal każdy akapit,
to w efekcie nic nie jest wyróżnione. Zamiast klarownej struktury masz chaos, który utrudnia późniejsze przypominanie sobie treści.
4. Brakuje struktury
Podkreślanie nie porządkuje informacji. Nie pokazuje relacji między pojęciami, nie buduje hierarchii, nie tworzy mapy materiału w głowie.
A pamięć lubi strukturę.
Co mówią badania o podkreślaniu i zakreślaniu?
Badania nad technikami uczenia się pokazują, że samo podkreślanie tekstu (tak jak jest najczęściej stosowane) nie przynosi istotnych korzyści w zapamiętywaniu. W wielu przypadkach nie działa lepiej niż zwykłe czytanie, a dodatkowo może dawać złudne poczucie opanowania materiału.
Problem polega na tym, że podkreślanie rzadko wymusza myślenie. Zamiast pogłębiać zrozumienie, często kończy się na zaznaczeniu „ważnych” fragmentów i przejściu dalej. To właśnie dlatego tak łatwo wpaść w iluzję wiedzy – wydaje się, że skoro coś zostało zaznaczone, to zostało też zapamiętane.
Jednocześnie badania podkreślają, że zakreślacze nie są problemem same w sobie. Podkreślanie może być użyteczne, ale tylko wtedy, gdy staje się punktem wyjścia do dalszej pracy: zadawania pytań, robienia notatek z pamięci, sprawdzania luk w rozumieniu czy aktywnego przypominania.
Dlaczego więc tak wiele osób nadal to robi?
Z tego samego powodu, co wielokrotne czytanie czy przepisywanie fragmentów tekstu:
- jest łatwe,
- nie wymaga dużego wysiłku,
- daje szybkie poczucie produktywności,
- wygląda jak prawdziwa nauka.
Niestety komfort w nauce bardzo często oznacza brak realnego uczenia się.
Czy podkreślanie ma w ogóle sens?
Tak, ale tylko jako narzędzie pomocnicze, a nie główna metoda nauki.
Jeśli już chcesz z niego korzystać, rób to świadomie:
- najpierw przeczytaj i zrozum, dopiero potem zaznaczaj,
- wybieraj pojedyncze słowa kluczowe, nie całe zdania,
- ogranicz liczbę kolorów (maksymalnie 2–3),
- stosuj kodowanie kolorami (np. definicje, przykłady, pojęcia),
- dodawaj krótkie notatki na marginesach,
- nie podkreślaj „na bieżąco” wszystkiego,
- po zaznaczeniu zamknij tekst i sprawdź się z pamięci.
Co działa lepiej niż samo podkreślanie?
Podkreślanie zaczyna mieć sens dopiero wtedy, gdy połączysz je z metodami aktywnymi, np.:
- aktywnym przypominaniem,
- tłumaczeniem materiału własnymi słowami,
- mapami myśli,
- powtórkami w czasie,
- zadawaniem sobie pytań do tekstu.
Samo zaznaczanie fragmentów nie wystarczy, by wiedza została z Tobą na dłużej.
A co z wzrokowcami, słuchowcami i kinestetykami?
Często słyszy się, że podkreślanie działa, bo ktoś jest wzrokowcem, a słuchanie nagrań, bo jest słuchowcem. Jednak badania nie potwierdzają, aby dopasowanie nauki do tzw. stylu uczenia się realnie poprawiało zapamiętywanie.
Okazuje się, że taki podział działa głównie jak efekt placebo. Kiedy uczysz się w sposób, który wydaje Ci się właściwy, czujesz się pewniej i masz wrażenie, że nauka idzie lepiej. To jednak nie oznacza, że informacje są trwalej zapamiętywane. W praktyce o skuteczności nauki decyduje nie kanał (wzrok, słuch czy ruch), ale to, jak aktywnie przetwarzasz materiał.
Podsumowanie
Podkreślanie i zakreślanie:
- nie są z natury złe, ale same w sobie nie uczą,
- bardzo łatwo prowadzą do iluzji wiedzy,
- najlepiej sprawdzają się jako dodatek, nie podstawa nauki.
Jeśli chcesz uczyć się skuteczniej, kluczowe jest przejście od biernego zaznaczania do aktywnej pracy z materiałem.
zapomnij o bezsensownym wkuwaniu!
Zwiększ swoje zdolności uczenia się i zapamiętywania.
Odkryj skuteczne techniki, które na zawsze zmienią Twój sposób przyswajania wiedzy i kodowania informacji w pamięci długotrwałej.
Zoptymalizuj swoje metody uczenia się, zapamiętywania i produktywności zgodnie z naturalnymi wzorcami aktywności mózgu.
- Zapamiętuj szybciej i na dłużej,
- wykorzystaj najlepsze techniki skutecznej nauki w praktyce – czytaniu, notatkach, zapamiętywaniu, powtórkach,
- zorganizuj swój czas nauki,
- wzmocnij swoją pamięć dzięki najbardziej skutecznym mnemotechnikom
- zapomnij o prokrastynacji,
- naucz się koncentracji,
- ucz się świadomie dzięki metapoznaniu.
Pakiet „Ucz się mądrze”.
